Их аллага

Монголжуу Аляск №3


Хууль зүй нь төгс төгөлдөр, хүний эрх, ардчилал дээд зэргээр хөгжсөн өнөөгийн Америк орны олон ургалч үзэл бүхий олон үндэстэн ястан иргэд нь эл эрхээ үе дамжин цусаа урсгаж, амь насны дэнсэнд хийсэн хурц тэмцлийнхээ явцад олж авсан ч нийгэмд олны зүрхэнд хурсан энэ эмзэг асуудал байнга анхаарлынх нь төвд байдаг юм. Өмнөх үеийн Америк бол арьс өнгө, гарал үүслээр ялгаварлан гадуурах явдал дээд зэргээр дэлгэрсэн зөвхөн цагаан арьснуудын эрхт орон байжээ. Энд хамгийн их өртсөн нь хар арьстнууд, индианчууд, эмэгтэйчүүд. Нийтийн унаа, үйлчилгээний болон хоолны газруудын үүдэнд шинэ зуунд орон ортлоо “Зөвхөн цагаан арьстанд үйлчилнэ”, “Өнгөт арьстан, нохой орохыг хориглоно” хэмээх анхааруулга байх нь ердийн үзэгдэл байжээ. Америкийн иргэн хар арьстан эмэгтэй Роза Паркс автобусанд цагаан арьстан хүнд суудал тавьж өгөөгүйнхээ төлөө баривчлагдан хоригдож байсан нь Америкийн түүхийн амьд гэрч  болон үлдсэн байдаг. |Rosa Parks. My story| Өнөөдөр эл байдал үгүй болсон гэж үү? Монголд хувьсгалын өмнө янхан байсан уу? -Байсаан. Хувьсгалын дараа үгүй болсон гэдэг шиг…  Америкт арьс өнгөөр ялгарлан гадуурхах явдал байсан уу? -Байсаан. Өдгөө эл байдал үгүй болсоон гэж хэлэх л юм биз дээ. Гэсэн ч өдгөө энэ үзэгдэл зөвхөн  Фергусоний |Миссиури муж| үйл явдал ч бус, бусад мужуудад илэрч байгаа нь байнга ажиглагддаг.

Title: Sioux chiefs. Date Created/Published: c1905. Summary: Photograph shows three Native Americans on horseback. Photograph by Edward S. Curtis, Curtis (Edward S.) Collection, Library of Congress Prints and Photographs Division Washington, D.C.

Америкийн уугуул индианчууд бол аллага таллага, зовлон зэтгүүр, дарлал доромжлолыг бүхий л төрөл зүйлээр нь үзэхээрээ нэг болж, их аллагын хөлд гүнээ нэрвэгдэн өсч төрж, идээшиж дассан уугуул нутгаа үүрд алдсан эмгэнэлт хувь тавилантай үндэстэн юм. Нэгэн цагт энгүй уужим эх нутагтаа язгуур удмаасаа эзэн сууж, омголон хүлгийхээ нуруунд зайдан мордон хээрийн салхитай уралдан довтолгож явсан энэ золбоолог,  омгорхог энэ үндэстэн өнөөдөр мөхлийн ирмэгт ирээд байна.

Европчууд арванзургадугаар зуунаас Америк тивд ирж суурьшихдаа уугуул иргэдийг нь төрсөн нутгаас хүчээр зайлуулах арга замыг сонгожээ. Хүчээр зайлуулах гэдэг нь үй олноор нь алж хоморголон усгана гэсэн үг юм. Энэ л тэдний хувьд хамгийн амар, хурдан байсан байх. Энэ үеэс эхлэн нутгийн уугуул иргэдтэй газар нутгийн, болон эрх мэдлийн төлөө зөрчил, зэвсэгт мөргөлдөөнд хүрч индианчуудыг устгах кампанит ажил эхэлсэн аж. Америкийн Иргэний дайны жилүүдэд тэднийг үе олноор нь хороож хүч тэнцвэргүй тулаанд тэднийг төрөлх нутгаас нь шахаж эхэлсэн байна. Тэр үед гуч гаруй сая индиан хойд америкт амьдарч байсан гэдэг. Газар сайгүй ямарч хууль зүйн акт, шүүхийн шийдвэргүйгээр буудан алж талж, алсан хүнд шагнал олгож эхлэв. Энэ дайнд хамгийн олон хүн оролцсон нь африк гаралтай америкчууд, индианчууд, бөгөөд хамгийн олноороо үрэгдсэн нь ч бас эдгээр хүмүүс юм.

 Беотуки, навахо, шайенны, тимукуа, пауатан, вийот, лакота, сиюү зэрэг олон омог үндсээрээ устсан байна. 1500 онд 200-500 мянган хүнтэй байсан беотуки омгоос 1823 онд 17 хүн үлдэж 1829 онд энэ омгийн хамгийн сүүлчийн индиан Нэнси Шаванадит хэмээх эмэгтэй Сант Жонс хотод нас барсан баримт түүхэнд үлджээ.

Индианчуудыг шахан хавчиж тэднийг хоосруулах зорилгоор амь зуулгынх нь үндсэн хэрэглээ болох зэрлэг үхрийг |бизон| устгах кампанит ажил арванесдүгээр зуунд идэвхтэй явагдаж 1800 онд 30-40 саяар тоологдож байсан энэ үхрээс энэ зууны эцэст мянга хүрэхгүй толгой үлдсэн байжээ. Америкийн генерал Филип Шеридан бизоны анчдад шагнал олгох санал Конгресст оруулж, 1623 онд Англичууд 200 индиан хордуулж, 1637 онд Английн колонист Жон Андерхилл пекват омгийн 600 хүнийг амьдаар нь шатааж алсан байдаг. 1855 онд хойд Калифорния мужийн Шасти сити-д нэг индиан хүний толгойд 5 ам доллар шагнахаар болов. Үүний дараа алсан индиан хүний хуйх бүрд 25 цент шагнах шийдвэр Мерисвилл хотод гарч, 1861 онд зарим хотуудад индианчуудыг алсан иргэдийг шагнах фонд байгуулж эхлэв. 1862 онд Ерөнхийлөгч Абраам Линкольн Хоумстидын акт |Homestead Act| буюу-Индианчуудын шилжүүлэн байршуулах хууль гаргаснаар асуудлыг бүрмөсөн шийдэх эрх зүйн үндэс бүрдсэн байдаг. АНУ-ын конгресс 1850 онд боолын тухай хууль гаргаж эзнээсээ оргосон боолыг хатуу шийтгэх тухай  зааснаар тэднийг барихад буу зэвсэг, мөрч нохой хэрэглэж тэднийг буудан шархдуулах, нохойгоор урж тасдуулах нь наад захын асуудал байв..

Колорадогийн цэргийнхэн 1864 онд 150 энгийн номхон чиенни индианчуудыг нэг дор хороосныг Санд Крикийн их аллага хэмээн түүхэнд тэмдэглэсэн байна. 1866 онд Америкт иргэний дайн бүрмөсөн дуусан боловч индианчуудыг устгах үйл явц дууссангүй,  түүхэнд Indian- American war буюу Индиан-Америкийн дайнд орших, эс оршихын дэнсэнд амь дүйсэн тэмцэл энэ зууныг дуустал үргэлжилсээр байлаа. Тэр үед “Сайн индиан бол үхсэн индиан” гэдэг хэллэг түгээмэл байв. Элдэв халдварт өвчний вакциныг тэдэн дээр туршиж, эрсдэл үхэлд нь хэн ч хариуцлага хүлээдэггүй байсан тухай хэвлэл мэдээлэлд бий. Америкчууд 1940-өөд оны үеэс эхлэн Навахо омгийн нутагт уран олборлож уугуул иргэдийг нь ямар ч хамгаалалтгүй ажиллуулж байжээ. Тэд уурхайд олон жил ажилласаар уушгиний хорт хавдраар сүйрсэн гэдэг. Энэ мэт олон жилийн дайн самуунд индианчууд удам угсаа, омог бүлгээрээ устаж дуусч байлаа. Аляск Америкт ирснээсээ хойш уугуул үндэстэн ястнууд зөвхөн гарал үүслээрээ бус шашин шүтлэг, үзэл бодлоороо нэгдэн “Alaska Native Corporation” хэмээх улаан арьстнуудын ашиг сонирхолыг хамгаалсан холбоо байгуулан Америкийн бусад олон байгууллагуудын нэгэн адил үйл ажиллагаа явуулж мөн тэдэнд улсаас багагүй дэмжлэг үзүүлдэг ч тэд өөрсдийн ахуй соёл, ёс заншлаа сэргээн, овог удмаа залгамжлуулан америкчуудаас өмнө энэ нутагт амьдарч ирсэн элэнц хуланцынхаа унаган нутаг, газар шороондоо эзэн нь болж өөрсдийн сонгосон амьдралаар амьдрахыг илүүд үздэг юм байна.

Найдансүрэнгийн Бадарч. Арлингтон, Виржиния. АНУ

49 “Их аллага

  1. Pingback: DMPK Services

  2. Pingback: car crash russia

  3. Pingback: YouJizz XXX

  4. Pingback: friv

  5. Pingback: orospu cocuklari

  6. Pingback: iraq coehumancoehuman

  7. Pingback: iraq Colarts2

  8. Pingback: In Vitro ADME Studies

  9. Pingback: Klinik gigi jakarta selatan

  10. Pingback: UK Chat

  11. Pingback: amazon sponsored products

  12. Pingback: Digital Marketing Agency in India

  13. Pingback: cmovieshd

  14. Pingback: forex signals

  15. Pingback: learn

  16. Pingback: propionat 100

  17. Pingback: diyala+ sciences

  18. Pingback: Hollywood Gossip

  19. Pingback: alamat cpns 2018

  20. Pingback: website here

  21. Pingback: College

  22. Pingback: kids porn

  23. Pingback: 토토사이트

  24. Pingback: bitcoincasino us

  25. Pingback: top 10 kiwi casinos

  26. Pingback: Free UK Chat Rooms

  27. Pingback: cortisone pros and cons

  28. Pingback: child sex

  29. Pingback: Drug Metabolism and Pharmacokinetics (DMPK) services

  30. Pingback: happiercitizens.com

  31. Pingback: Free Teen Chat Rooms

  32. Pingback: lasersharp.net

  33. Pingback: 鈔好借

  34. Pingback: Share Movies

  35. Pingback: Google Maps

  36. Pingback: linked here

  37. Pingback: International Removal Companies

  38. Pingback: PK analysis

  39. Pingback: Kanata homes

  40. Pingback: gvk bio company news

  41. Pingback: New Pokies & the best offers for online casinos in NZ

  42. Pingback: gvk bio company news

  43. Pingback: szafka nocna warszawa

  44. Pingback: wyposa¿enie toalet publicznych

  45. Pingback: lego technic ma³y samochód terenowy

  46. Pingback: GVK BIO Indian company

  47. Pingback: Gvk bio India news

  48. Pingback: Buy CBD Online

  49. Pingback: Web Design

Leave a Reply